Korleis oppstod namnet Svanøy?
Steinkrossen, eit minne frå Olav den heilage.
Svanøygården.
Svanøe gård, Svanøgården, Hovedgården - kjært barn har mange namn, heiter det. Dei fleste som vitjar Svanøya, stansar her. Er med på omvisinga og får høyre historia til garden med del gamle ærverdige bygningane. Ei historie som går langt tilbake i tida. Eit namn vi skal merke oss i samband med Svanøgården er Hans Thiis Nagel. Han kom til Svanøy som stiftsamtsskrivar i 1750. Nagel la stor vekt på arbeidet med bygningane, og i hans tid skulle det vere 28 hus på Hovedgården. Hans Thiis Nagel var fut over Sunnfjord og Nordfjord, og då han no installerte seg på Svanøgården, vart Svanøya futesete att, slik som staden hadde vare hundre år før, då namnet endå var Bru. I eit skattemanntal f rå 1520, for dei to bispedømme Bergen og Nida-ros, heiter det at "Laurits i Broo" måtte betale 3½ mark og 3½ penning. Her har vi å gjere med den eldste kjende eigar eller brukar av den største garden, Bru, som den då
heitte, og som gav øya namn. Som kjent vart namnet på garden og Øya seinare Svanø eller Svanøy.
Garden er framleis i familien Svanøe si eige, og blir driven av Ole Svanøe. Svanøgården er på 2500 dekar med inn- og utmark. Svanø Stiftelse har teke over dei gamle bygningane på garden og 50 mål av garden. Del gamle husa er restau-rerte, og blir tekne vare på. Riksantikvaren har hatt oppsyn med arbeidet på husa, og bak det heile står Svanøy Stiftelse, som vart oppretta 20.november 1972. Svanøy Stiftelse kom i stand ved hjelp av kapital frå ymse bankar, ymse industrikonsern og rederi, firmaer og einskildpersonar.
Styret blir leia av ein formann - som er adm, direktør for Stiftelsen Utanom dette å halde vedlike og modernisere bygningane, har Svanøy Stiftelse til oppgåve mellom anna å drive forskning og forsøk innan jordbruk og skogbruk, - og dessutan legge tilhøva til rette for ein naturpark.
I lengre tid har det vare drive med lakse - og aureoppdrett som ein del av forsøksverksemda Ideen og tanken om Svanøy Stiftelse modnast gjennom eit møte mellom direktør Christian Sommerfelt (Christiania Spigerverk) og Kristof-fer Svanøe. Begge såg det som svært viktig at dei gamle bygningane vart haldne ved like. Her var det tale om ein kulturskatt av stor verdi. Svanøgården er på mange måtar eineståande på Vestlandet. Professor Robert Kloster ved Universitetet i Bergen har sagt at bygningane både når det gjeld storleik og kvalitet, høyrer med til dei sjeldne, og er ved sida av Rosendal Baroni eit staseleg minne om dei gamle vestnorske godsa.
Elles driv stiftelsen forsøksverksemd på ymse felt. At det har vare gruvedrift på Svanøy er kanskje ikkje så kjent, men slik er det. Det var omkring 70 personar i arbeid på det meste. Omkring 1920 vart gruvedrifta lagt ned. Idyll, fred og ro - det er eit kjenne-teikn for Svanøya.
I landskapet innafor Stryvollen finn vi Kjempefurua som på folkemunne har fått det poetiske namnet
SKOGAMORA. Dette treet har fått litt av ein eventyrglans omkring seg. For trass i den høge alderen står det framleis friskt og grønt - tjue meter i høgda og så tjukt at to vaksne menn ikkje greier å femne stammen ein og ein halv meter over ro Svanøya sitt
"livstre" høyrer til den stadeigne furuskogen, og lyfter ei veldig krone over landskapet ved
Stryvollen. 
Kim (til venstre) og Tore Myklebust har "Skogamora" nærsagt som næraste nabo.
Det er omlag 15 minuttar å gå f rå Solhaug og ut til kjempefurua. Men å femne "Skogamora", det er vanskeleg det.
Skogmora.
Her fann dei svovelkis og koparkis. I tidsbolken ca.l880 - 1920 var det livleg gruvedrift på Svanøya. Gruvene fekk namnet Svanø Kisgruber.
Av den koparholdige svovelkisen vart det her i året 1883 utvunne 2000 tonn med 40% svovel og 3%
kopar. Gruvene var i siste del av perioden drivne av eit aksjeselskap. Koparkisen vart førd til England. I 1911 hadde over 70 gruve-arbeidarar arbeid på Svanøya. Den dag i dag kan vi sjå restar av knuseverket og andre
bygningar. Dessutan finst her store slagghaugar, og i nærleiken er det bygt opp ei hell strand av slikt slagg - i dag brukt som badestrand.
Den dag i dag finn vi bygningar som vart brukt under gruvedrifta. Du kan fylgje stien frå den gamle murbygningen og ned til badestranda. Den er bygd opp av m.a. slagg frå gruvene.
Etter gruvedrift.
ROBERT KLOSTER
