Intervju med Astrid
Greta Hammerset
Ding-dong. Døra opnar seg og der står ei hyggeleg dame med eit blidt andlet. – Bare kom inn, seier ho. Vi set oss til ved stovebordet, som er opplyst av ei lampe.
Det er veldig heimekoseleg i stova, og det at det brenn friskt i peisen, forsterkar inntrykket. Ho heiter Astrid Greta Hammeret, er 59 år og har to søstre og hadde to brør. Brørne drukna, seier ho med ei trist mine over andletet, og eg bestemmer meg raskt for at eg ikkje skal stille fleire spørsmål om det . Ho er glad i å veve og lese og jobbar i Sparebanken Flora – Bremanger, som fullmektig. Ho har budd i Florø heile livet, unnateke eit par år då ho jobba i Bergen, men ho kom fort tilbake igjen.
Kor gamal var du under krigen?Eg var 4 år då krigen byrja og var 9 år då han slutta. Foreldrene mine heiter Gyda og Adolf, noko som forresten minner meg på ei morosam historie.
På slutten av krigen, når folk spurde kva faren min heitte, sa eg berre Konrad fordi eg var veldig flau over at faren min hadde same førenamn som Adolf Hitler.
Korleis opplevde du dagen då krigen braut ut?
Eg tenkte ikkje så mykje på han, men då tyskarane kom var dei veldig uhøflege, og berre tok det dei hadde bruk for. Dei tok for eksempel Folkeskulen, fordi dei trengte plass til soldatane sine. Då måtte borna gå på skule på Fiskarfagskulen. Det er forresten der Aldersenteret ligg no. Eg gjekk på skule hos Ytri. Han var overlege på sjukehuset den gongen. Eg huskar han hadde eit drivhus der han dyrka druer. Vi var der og fekk nyplukka druer, mange gonger.
Det gjorde det. Vi budde i eit hus ved sida av Sjukehuset. Kvar gong det var flyalarm måtte vi gå ned i kjellaren på den gamle brannstasjonen. Nokre hadde lagt sandsekker utanfor vindauga, så dei hadde laga seg eigne bomberom. Ein gong vart det sleppt ei bombe som landa midt i mellom barneskulen og der Paviljongen ligg no, men bomba gjekk ikkje av. Då dei skulle flytte bomba, var det store sikringstiltak, men dei fekk fjerna bomba utan at ho gjekk av. Dette var den einaste gongen ei bombe vart sleppt over Florø , så vidt eg veit.
Det var fleire nedskytingar av fly over Florø. Ein gong var det eit britisk fly som vart skote ned. Det fauk rett over hustaket vårt, og eg huskar at eg kunne sjå at det brann i motorane.
Flyet krasja ikkje i Florø og flygaren døydde. Dette var ein av dei opplevingane eg hugsar best ifrå krigen, og det var ei svært nifs oppleving. Så vart det skote ned eit britisk fly som krasja på Skorpa. Flygaren redda så vidt livet ved å hoppe ut i fallskjerm. Tyskarane tok han til fange og skulle sende han til Bergen med Fylkesbåtane. Det hadde møtt opp ei stor mengde med folk for å sjå at han drog, men ingen visste kva som skulle skje med han og vi høyrde heller aldri ifrå han igjen. På haugen som låg litt bortanfor huset vårt, hadde tyskarane eit maskingevær- rede. Ein dag då mora mi skulle ut å henge opp nokre klede, small det eit skot rett over hovudet til mora mi og rett inn i bordplankane bak ho. Hadde ikkje ho dukka for å ta opp noko tøy, hadde ho truleg vorte treft.
Hadde de kontakt med folk i russarleirane?
Ja, det hadde vi. Det låg ein leir der bakar Nybø held til i dag og
ein der Ungdomsskulen ligg no. Russarane var svært flinke med hendene og
dei laga noko som heitte russerfuglar.
Veit du om nokon jødar som blei tekne av tyskarane?
Nei, men det var eit par jødar på sjukehuset, men dei blei aldri tekne. Nokre lærarar vart arresterte, men vi fekk aldri vite kva grunnen vår og dei blei sleppte ut etter eit par dagar.
Hadde de noko kontakt med tyskarane?
Ikkje så mykje, men nokre av dei ville gje oss sjokolade og drops. Etter at dei hadde snudd seg, geipa vi etter dei for å vise kva vi synest om dei. Eg hugsar ei episode: Mor hadde ikkje blenda godt nok. Tyskarane vart svært sinte og truga med arrestasjon vis det hende igjen, men det skjedde heldigvis ikkje. Forresten måtte alle voksne folk vise passer - seddel når dei var ute.
Korleis var moralen til folk?
Eg fekk inntrykk av at moralen var bra. Folk delte det dei hadde og heldt saman i tjukt og tynt.
Korleis opplevde du frigjeringsdagen?
Vi var utanfor og leika når nokre vaksne kom bort til oss og sa at krigen var slutt. Fok var veldig glade den dagen. Vi forstod ikkje heilt, men vi forstod at tyskarane skulle reise og at det var slutt på flyalarmane.
Egil Vartdal, 8. Klasse.
