Side 1 2
To viktige arkivsamlingar frå Ausevika.
Foto: Frode
Klokkernes
Dette heftet om helleristningane i Ausevik, høver først og fremst for elevar i barneskulen. Ausevikfeltet er, saman med Vingenfeltet i Bremanger, blant dei største og mest interessante i sitt slag i Norden. Kjennskap til, og kunnskap om helleristningane i Ausevik, bør difor vere ein viktig del av stoffet i lokalhistorie, Dersom heftet blir brukt i samband med ein tur (ekskursjon) til Ausevik, vil dette sjølvsagt vere det beste. Les og om mannen som oppdaga Ausevikfeltet, Olav Grønevik.
FLORA PEDAGOGISKE SERVICESENTRAL, januar 1979.
Olav Solheim
Tilrettelagt
for Internett av Leiv-Arne Øien, oktober
Skogåndene offer store dyr solguden hjort Skogen var tom for storfugl. Hjort og villsvin hadde rømt til andre trakter. Kvifor var skogåndene så vreide og brølte slik i trekronene? Hadde dei ikkje gitt dei store nok gåver? Dei eldste mennene i stammen hadde nyleg lagt ned dei finaste flintsakene sine til offer i ei myr. Dei hadde grave eit hol med hakkene, flekt never av bjørkene og lagt i botnen. Ovanpå neveren la dei mange fine flintsaker i ring. Så dekte dei det heile med never og grov igjen holet, medan dei dansa omkring og song.
Men dei store, slanke dyra med vakre horn hadde ikkje vist seg. Dyregravene stod like tomme. Heller ikkje kunne dei sjå merker som viste at villsvin hadde rota i jorda, eller funne merker etter tennene deira i barken på trea. Somme tider myldra det av dei, men no var alt vilt borte, jegerane hadde også sendt baner til solguden, som sigla i båten sin over himmelen kvar dag.
På eit fjell som vende mot solrenninga, hadde dei hogd inn ein hjort med steinøksane. Dei hadde også laga livslinja, som viste kvar dei måtte treffe dyret med pilene om det skulle falle. Dei hadde pryda teikninga med siksakband og underlege strekar.
Nokre av strekane likna lynet som slær ned og drep, andre minte meir om feller og dyregraver. soloppgangen helleristningane Så hadde dei lege og venta på soloppgangen. Kvinnene fekk ikkje vere med på dette. Det var plikter som dei eldste mennene skulle utføre. Austhimmelen var raud. Åsane i vest glødde alt av dei første strålane som eldguden sende. Endeleg steig den første lyse kanten av solbåten opp mellom trea på den næraste åsen. Med det raude blikket for eldguden over helleristningane på fjellet. Mennene stod heilt stille.
Så byrja dei å danse og svinge med våpna, og pilene
"skyteskive" hagla mot steinhjorten.
Vi skyt deg i hjarta Men
verken offeret i myra eller teikningane på fjellet hadde kunna blidgjere
åndene.
du raske
dyr.
Vi skyt deg i hjarta
du raske dyr.
Vi skyt deg,
vi skyt deg i hjarta.
1. Kva vart lagt i myra til offer?
2. Kven hadde jegerane bedt til?
3. Kva blei brukt til å hogge bilde av hjort på berget?
4. Kvifor laga dei livslinja?
5. Kva var "eldguden"?
6. Kva var "skyteskiva" for pilene som mennene skaut?
- det finst ei mengd bilete som er innhogge stort svaberg ved sjøen på garden Ausevik i Høydalsfjorden?
- dei eldste bileta finn vi berre 10 m høgare fjæra?
- bileta er av dyr, særleg hjort, av menneskefigurar med ymse innhald?
- slike bilete som er hogge, skore eller berget slipt på blir kalla HELLERISTNINGAR.
- helleristningar blir rekna folka som laga som KUNST?
- dei først og fremst var veidefolk?
- slik veidekunst er kjent på omlag 80 stader omkring i Noreg?
- helleristningsfeltet i Ausevik er eit av dei største i Noreg?
- det finst bortimot 300 ferdige bilete i Ausevikfeltet, og i tillegg omlag 200 uferdige?
- helleristningane vart oppdaga av bonden i Ausevik, Tor Grønevik i året 1932?
- registreringsarbeidet vart gjennomført i åra 1947-55? mange "kunstnarar" har vore med å laga desse bileta, for dei vart til gjennom ein tidsperiode på minst 1000 år?
- dei eldste helleristningane i Ausevik er bortimot 4000 år gamle?
- helleristningar som folk i steinalderen laga, mest var bilete av dyr?
- veiding skaffa desse folka det meste av det dei levde av?
- helleristningane viser dei dyra dei helst ville ha tak i?
- steinalderfolket trudde at der dei teikna biletet av ein hjort, der hadde hjorten lett for å kome?
- dei trudde at bileta på berget kunne skaffe dei jaktlukke?
- dette kallar vi MAGI? - hjula i helleristningsfelta er heilage teikn for sola?
- veidemennene kanskje jaga hjortane ut på det neset i Ausevik der helleristningane er?
- dyra vart drepne med piler og spyd - på land eller frå
Klikk på kartet for å
få det større!
I Sogn og Fjordane er det to helleristningsfelt: Vingen i Bremanger og Ausevik i Flora, Vingenfeltet er eit av dei største helleristningsfelt som er kjent i Norden. Her finst mellom 1500 og 2000 figurar av ymse slag som er samla i større eller mindre grupper på ei strandstrekning ca. 3 km lang i ein fjordarm aust for Frøysjøen. Dei fleste figurane er laga på til dels bratte berg. Mesteparten av bileta er av hjort, Til Vingen kan du koma berre med båt.
Helleristningsfeltet i Ausevik er eit av dei største i Noreg. Her er ein mengde figurar og figurrestar, og ein stor del av desse er hjort. Staden er rekna for å vere eit av dei fornminna ein har mest att for å sjå. Tidlegare kunne ein kome til Ausevik i båt, men no (januar 1979) er det ferdig bilveg heilt fram til Ausevikgarden.
Nokre fakta om hjorten:
- 177 - 265 cm.
- opptil 195 kg.
- Trivst best i Vestlandsterrenget med skog, myr og bratte lier.
- Vert rekna for å vera det sluaste av hjortedyra.
Dersom du vil vite meir om hjorten kan du sjå litt på sidene til Norsk Hjortesenter på Svanøy. Eller du kan sjå på desse sidene om hjort av Lars Joranger.