Få fuglar er så knytt til menneskeleg busetnad som skjora. Den har vore gardsfuglen framom nokon annan, noko som kjælenamnet "tunfuglen" ber bod om. Skjora var såleis av dei fuglane som gjorde mest av seg, og dette speglast att i den mengda av minnestoff ein I’ inn om denne fuglen.

"Det burde vara to skjure i kvar gard", heiter det i Hemne (2L, 42), og eit liknande syn på denne fuglen f inn ein over heile landet. Som regel vart han sett på lukkefuglen fram for nokon. Det var vanleg tru at ein ikkje måtte hata eller gjera ilt mot skjora, då ville ein missa lukka på garden. Skaut ein henne eller øydela reiret hennar, ville ho hemna seg, trudde dei. "Ein mann

i Hopen hakka sund skjorereiret på hoggestabben. Då spratt det ein kvist i auga hans. Det var skjura som hemna seg"(~4, 106). I beste fall kunne resultatet bli at den børsa ein hadde skote skjora med, vart skjemd (Valdres 16 , 23; Velfjord 24, 114), eller "fangar du ei skjor i ei soks, kan du likså godt ta soksi opp att. Du får ikkje meir i henne..."(Vang i Valdres 16 ,11).

Men var ein god mot skjora, tydde det lukke og velstand for den garden der ho bygde. "Det var bra om det var eit skjorepar som heldt seg ved husa. Det var ei gamal tru at ein kunne ynskja seg eit skjorepar og få det til å roa seg på garden, dersom dei på den garden skjora kom frå, ynskte det"(Suldal NKB).

Såleis spådde og skjora godt når ein støytte på henne. "Når kjerringane var ved bekken i slaktetidi og "skylde or bekke", d.e. reinsa tarmar og vomb for gør, so kom det ofte mykje skjor og venta på ein godbit. Desse kalla dei salmannsfulgjet. Det skulle vera eit godt merke når det kom mange skjorer, so det vart eit stort salmannsfulgje"(Vestre Slidre 10 , 148; likn. Mandal 17 , 178). Det var likeins heldig å møta skjora når ein skulle på fiske eller veiding (0. Slidre 1(3 , 12). Og i jule skulle skjora og ha sitt, tilliks med småfuglane: "Når skjora kom til gards i jula, så gav dei henne kaka med brennevin i, og skjora åt til ho vart så rusa at ho herre for og raga"(Velfjord 24, 114).

"Mor mi hadde slik respekt for skjerå Ho var reint redd henne" (NS, Sandnes). Det var ei utbreidd tru at skjora var fuglen til Fanden, eller, som det og heiter somme stader, til huldra (Mandal, Lista, Jæren Il , 180). Såleis var det eit særs dårleg teikn om

skjorene skvatra mykje ved eit likfølgje. Det tydde at den døde ikkje var salig (Mandal 17 ,185).

I forlenginga av tanken kring sambandet mellom skjora og dei vonde maktene, må ein og ta med bruken ein har gjort av henne inna— for folkemedisin og magiske skikkar. Ei ålmenn tru har vore at ein skulle hengja ei daud skjor i stallen, slik at mara ikkje skulle kunna ri hestane, eller dei hengde henne opp til vern mot spøkelse (Sandnes AS). Handlinga kunne og ha reint medisinsk føremål: ‘Hestane fekk av og til store blodposar inne i munnen kring tanngarden som gjorde det vanskeleg for dyra å eta. Sjukdommen vart kalla "skjoli". Middel: å henga ei daud skjor inne
i stallen (Sogn V7~ ,186).
Strøm fortel i "Søndmørs Beskrivelse"(37,251); "Undertiden tager man her denne Fugls Unger og hakker dem levende (med Fler Duun og Indvolde) i smaa Stykker, hvoraf distilleres et Vand, som indtages mod Nedfal-Sot eller Falden—Syge, en Svaghed, som ellers her Nordenfields er ganske rar". skjorereiret har ein og nytta - kokt, m.a. mot engelsk sjuke.

Det å ha eit rugande skjorepar på garden har folk og visst å nytta seg av på andre vis. Ofte tok ein i bruk skjorene som rugehøns: "Det skulle verta så gode verpehøner av dei egga skjora klekte ut. Men det ville jamt verta hanar, og dei hanane var reint ville, dei vart jamt vonde"(Gauldal 13 ,20).

Når det gjeld skjora sine eigne egg, har det vore ei utbreidd tru at ein ikkje måtte eta dei, ein vart då like sladderaktig som skjora sjølv. Skjorene vart nemleg sett på som nokre store sladderhanker og slett ikkje til å lita på (sjå tilleggsegner nr.1).